खाईन तर तुपाशी!

डाळ मेथ्याची उसळ हा पदार्थ मी फक्त माझ्या माहेरीच खाल्लेला आहे. माझी आजी ती उसळ विशेष चांगली करायची. आज त्याची कृती देतेय. साहित्य :-  तुरीची डाळ:-२ ते २.५ वाट्या मोड आलेल्या मेथ्या १ वाटी  सुके खोबरे:- एक छोटा तुकडा  जिरे:- १ चमचा गूळ:- १ चमचा कच्चा मसाला:-१ चमचा मीठ व तिखट:- चवीनुसार  लाल मिरच्या, कढीलिंब, लसूण, हिंग, हळद, तेल फोडणीसाठी कृती :- ही उसळ लोखंडाच्या कढईत किंवा जाड बुडाच्या पातेल्यात करतात. तुरीची डाळ कढईत किंवा पातेल्यात शिजवायला ठेवायची. अर्धवट(अर्धीकच्ची) शिजत आली की त्यात मोड आलेल्या मेथ्या घालाव्यात व एकत्र शिजवत ठेवावे.  सुक्या खोबऱ्याचा तुकडा चिमट्यात पकडून,आगीमध्ये खरपूस भाजून घ्यावा .  पूर्वी चुलीच्या धगीत भाजून घ्यायचे, पण आता आपण गॅसवर भाजून घेऊ शकतो. भाजलेल्या खोबऱ्याला छानसा धुरकट(smoked ) वास येतो व ते काळपट होते. वेगळ्या कढईत, जिरे कोरडेच भाजून घ्यायचे. भाजलेले जिरे व खोबरे कुटून, शिजत असलेल्या डाळ-मेथ्याच्या उसळीत घालावे  डाळ व मेथ्या एकत्रित नीट शिजल्यावर त्यात चवीपुरते मीठ, तिखट, क...

नरसोबाच्या वाडीला गुरूजींच्या घरी ब्राह्मणी पद्धतीने केलेल्या आमटीचे वर्णन वाचण्यात आले, की ती आमटी कशी करायची? असा प्रश्न  विचारला जातो. ब्राह्मणी घरांमध्ये केलेल्या आमटीत, गोडा मसालाही ब्राह्मणी पद्धतीचच हवा. त्या शिवाय आमटीला ती खास ब्राह्मणी चव येणारच नाही. हा गोडा मसाला कसा करायचा? असे हमखास विचारले जातेच. म्हणून मुद्दाम माझ्या आई-आजी कडून लिहून घेतलेले मसाल्याचे साहित्य आणि कृती देतेय. आई-आजी प्रमाण सांगताना मूठभर, पाव भांडे, बोटभर, चिमूटभर, दोन तुकडे असे प्रमाण सांगायच्या. मी माझ्या अंदाजाने काही वजने दिली आहेत.  थोड्याफार फरकाने असा मसाला सगळ्या ब्राम्हणांकडे करतात.   साहित्य  सुके खोबरे:- एक मोठी वाटी (१००-१२५ ग्रॅम)  तीळ:- पाणी प्यायचे फुलपात्र भरून (१००-१२५ ग्रॅम)  हिरवे धने:- कुकरचा मोठा डबाभर (पाव किलो) जिरे:-अर्धे पाणी प्यायचे फुलपात्र (१०० ते १२५ ग्रॅम) हळकुंड:-बोटाच्या पेरा ईतके १-२ तुकडे तमालपत्र:- १२-१५ पाने (५-७ ग्रॅम) दगडफूल:- अंदाजे १ वाटीभर/अर्धे फुलपात्र भर/दीड मूठ (८-१० ग्रॅम)  लवंगा:- २०-३० (८...

फेसबुकवरच्या आमच्या  'खादाड खाऊ' ग्रुपचे सदस्य राजीव कुलकर्णीं यांनी नुकतीच एक हळहळ ग्रूपवर व्यक्त केली. कुणीतरी ऑफर केलेल्या साटोरीला 'नको' म्हणण्याची चूक त्यांच्याकडून घडली! काहींनी त्यांच्या दुःखावर फुंकर घातली तर काहींनी त्यांच्या जखमेवर मीठ चोळले.एकुणात काय  ग्रुपवर साटोरीवरच चर्चा सुरू झाली. मग ग्रुपवरील तनया जी एम ने मला सटोरीची पाककृती देण्याचा लाडिक आग्रह केला. म्हणून माझी पाककृतींची वही उघडून माझ्या आईने शिकवलेली साटोरीची कृती लिहून काढली. सारण:- खवा पाव किलो. (२५० ग्रॅम), बारीक रवा पाव वाटी (चार टेबलस्पून) तुपावर तांबूस भाजून घ्यावा. रवा गरम असतानाच दुधाचा हबका मारून घ्यावा. हा रवा आणि खवा मिसळून घ्यावा. खव्याच्या इतकीच पिठीसाखर त्यात मिसळावी. यामध्ये भाजलेल्या खसखसीची पूड साधारण पाव वाटी व स्वादासाठी वेलची पूड अथवा जायफळ पूड घालावी. पारी:- आध पाव (१२५ ग्रॅम ) बारीक रवा व  तीन पाव (७५० ग्रॅम ) मैदा एकत्र करावे. त्यात दोन टेबलस्पून साजूक तुपाचे मोहन गरम करून घालावे. चवीपुरते मीठ घालावे. हा रवा-मैदा दुधात( आई ...

टिळक महाराष्ट्र विद्यापीठातल्या फिजिओथेरपी कॉलेजच्या लिपिका, नम्रता लांजेकर यांनी मला या डोस्याची  पाककृती दिली. मी ते करून खाल्ले आणि बऱ्याच लोकांना खायला घातले. खूपच छान होतात. तुम्हीही खा आणि खिलवा! साहित्य :- ४ वाट्या तांदूळ १ वाटी पोहे १/२ वाटी साबुदाणा १/२ वाटी उडीद डाळ १/२ चमचा मेथ्या कृती :- वरील साहित्य एकत्र करून पाच तास भिजवून ठेवल्यानंतर मिक्सरवर बारीक वाटून घ्यावे. वाटलेले पीठ बारा तास झाकून आंबायला ठेवावे.  नंतर त्यात चवीपुरते मीठ घालून त्याचे जाडसर डोसे घालावेत. डोसा घातल्याबरोबर त्यावर झाकण ठेवावे, त्यामुळे तो छान फुलून येतो. उलटून झाकण ना ठेवता डोसा दुसऱ्या बाजूने खरपूस भाजून घ्यावा. आवडीत असल्यास डोसे बनवतानाच त्यावर बारीक चिरलेला कांदा, लसूण, हिरवी मिरची व कोथिंबीर घालावे. हे डोसे ओल्या खोबऱ्याच्या चटणीबरोबर खायला द्यावे.  

इतकी  वर्षे, गुळपापडीच्या वड्या मी, नेहमीच माझ्या धाकट्या वहिनीच्या म्हणजे प्राचीच्या, हातच्या  खात आलेले आहे .  मग मध्ये एकदा कृतीपण विचारली! तिने खायला घालायचे बंद केले तरच मी करायला सुरुवात करीन.  पण तुम्ही करून बघा:- साहित्य:- तीन वाट्या कणीक एक वाटी बेसन एक वाटी बारीक डिंक तीन वाटी बारीक चिरलेला गूळ वेलदोड्याची पूड चवीनुसार चिमूटभर मीठ दीड ते दोन वाट्या तूप. पिस्ता,बदाम, काजू व इतर सुका मेवा आवडीप्रमाणे आणि अर्थात ऐपतीप्रमाणे! कृती :- डिंक तुपात तळून फुलवून घ्यावा व बाजूला काढून ठेवावा . त्याच तुपात बेसन भाजायला सुरुवात करावी. बेसन थोडावेळ भाजून झाल्यावर, त्यातच कणिक घालून एकत्र खरपूस भाजून घ्यावे . चांगले भाजून झाल्यावर त्यात मीठ, वेलदोड्याची पूड, गूळ व आधी भाजून ठेवलेला डिंक, घालावा व  गॅस लगेच बंद करवा. हे मिश्रण गरम असतानाच चांगले घोटून घ्यावे व तूप लावलेल्या थाळीमध्ये वड्या थापून घ्याव्यात. वड्या थापत असतानाच  वर  काजू-पिस्ता, बदाम व इतर सुका मेवा थापावा. या वड्या शक्...